wtorek, 25 listopada 2025, godzina 18:00
Młyny Rothera, ul. Mennica 10, 85-112 Bydgoszcz
O KONCERCIE
W kronikach od XV do XVII wieku znajdujemy opisy zespołów, które towarzyszyły dworom królewskim i zamożnym miastom. Są to tajemnicze Alta Cappella – ansamble uprawiające tzw. „muzykę głośną”, złożone przeważnie z trąbek, szałamaj, puzonów, etc. Muzycy zasilający formacje tego typu koncertowali zarówno podczas plenerowych uroczystości, jak i w zaciszu rezydencji tworząc historyczną audiosferę. Renesansowa Rzeczpospolita była silnym królestwem, co pozwalało ambitne działania w sferze kultury. Powstawały zespoły, dla których pisali nadworni kompozytorzy: Wacław z Szamotuł, Mikołaj Gomółka i późniejsi — Bartłomiej Pękiel, Grzegorz Gerwazy Gorczycki, czy Marcin Mielczewski. Zachowały się też zbiory muzyczne, niepozostawiające wątpliwości co do wirtuozerii ówczesnych muzyków, między innymi tabulatura Jana z Lublina (1537-1548), która stanowi oś programu. Działalność zespołu Fistulatores et Bucinatores Regis ma na celu rekonstrukcję renesansowej i wczesnobarokowej muzyki w oparciu o źródła historyczne i z wykorzystaniem kopii instrumentów historycznych. W jego skład wchodzą najwybitniejsi polscy instrumentaliści specjalizujący się w dawnej muzyce. Specyficzne i niezwykle oryginalne instrumentarium zespołu zabiera słuchaczy podczas koncertu w czasy renesansu, pokazuje kontekst i przybliża odbiorcom polską kulturę tamtych czasów.
więcej
W kronikach od XV do XVII wieku znajdujemy opisy zespołów, które towarzyszyły dworom królewskim i zamożnym miejskim ośrodkom. Są to enigmatyczne Alta Cappella – ansamble uprawiające tzw. „muzykę głośną”, złożone przeważnie z trąbek, szałamaj, puzonów etc. Muzycy zasilający formacje tego typu koncertowali zarówno podczas plenerowych uroczystości, jak i w zaciszu rezydencji swych pryncypałów tworząc historyczną audiosferę. Nadworni kompozytorzy: Wacław z Szamotuł, Marcin Lwowczyk Leopolita, Mikołaj Gomółka i późniejsi Bartłomiej Pękiel, Grzegorz Gerwazy Gorczycki, Marcin Mielczewski czy Damian Stachowicz tworzyli i dedykowali swe dzieła tym zespołom, by dodać prestiżu ważnym wydarzeniom na dworze królewskim czy w zamożnych ówczesnych miastach, dla których posiadanie kapeli miejskiej dodawało prestiżu i budowało pozycję w królestwie. Zbiory muzyczne, które ocalały z tamtych czasów nie pozostawiają wątpliwości co do wirtuozerii ówczesnych muzyków. Wspaniałe, choć nieco już zapomniane: Tabulatura Jana z Lublina (1537-1548), Tabulatura gdańska (1591), łowicka (1580), wrocławska (1573), toruńska (1591-1604), oliwska (1619), czy pelplińska (1620) dają obraz jakości dawnych kompozycji.
Renesansowa Rzeczpospolita była wielkim i silnym królestwem, pozwalało to na działania w sferze kultury, na poziomie nigdy dotąd nie osiągalnym. Złoty wiek Królestwa Polskiego to nie tylko wielkość polityczna i militarna. Czasy panowania ostatnich Jagiellonów: Zygmunta I Starego, Zygmunta II Augusta i Anny Jagiellonki, a także wielcy władcy elekcyjni: Stefan Batory, Zygmunt III Waza, czy Jan III Sobieski przyczynili się do stabilizacji państwa dającej mocne bodźce rozwoju dla kultury i sztuki na terenie Rzeczpospolitej Obojga Narodów.
Powstanie i działalność zespołu Fistulatores et Bucinatores Regis ma na celu rekonstrukcję renesansowej i wczesnobarokowej muzyki w oparciu o źródła historyczne i z wykorzystaniem kopii instrumentów historycznych. Uczestnicy tego projektu to wysoce wyspecjalizowani artyści i pedagodzy uczelni artystycznych zasilający na co dzień najlepsze zespołu muzyki dawnej w Polsce. Specyficzne i niezwykle oryginalne instrumentarium zespołu zabiera słuchaczy podczas koncertu w czasy renesansu, pokazuje kontekst i przybliża odbiorcom kulturę czasów minionych.
Ze szczególnym zainteresowaniem zespół odkrywa na nowo Tabulaturę Jana z Lublina (1537 – 1548). Zbiór ten, stanowiący najcenniejszy zabytek muzyczny XVI-wiecznej Polski, przechowywany jest obecnie w Bibliotece Naukowej PAU i PAN w Krakowie (sygn. Ms. 1716). 36 tańców zawartych w tym księgozbiorze pokazuje różnorodność ówczesnych utworów tanecznych grywanych zapewne podczas doniosłych wydarzeń na dworze królewskim, od oficjalnych spotkań, po uczty i biesiady. Znajdujemy w nim utwory pochodzenia polskiego, niemieckiego, włoskiego i francuskiego, zarówno starsze – powstałe jeszcze pod koniec XV wieku, jak i nowe. Jednakże to co w znacznym stopniu stanowi o jej unikatowości związane jest z kulturą polską. Kilka tańców opatrzono polskimi tytułami, wskazującymi na ich możliwy rodowód pieśniowy: Jeszcze Marczynye, Zaklolam szÿa tharnemi Schephczyk ÿdzÿe po ulÿczÿ schÿdelka noschacz. Jednak niezwykle trudne jest jednoznaczne określenie pochodzenia każdego z nich, np. taniec Jeszcze Marcinie wydawałby się polskim, lecz jednocześnie pierwsze słowa tekstu stanowią początek popularnej francuskiej piosenki. Bardzo ciekawym jest taniec o przepięknym staropolskim tytule: Zakłułam się tharniem na jeden skok. Badacz Tabulatury – Adolf Chybiński dopisał dalsze słowa:
Zakłułam się tarniem… skaleczyłam nogę,
kiedy inni tańczą, ja tańczyć nie mogę.
Zakłułam się tarniem, jakie mogę skakać,
w kącie mnie postawią, gorzko będę płakać.
Utwór ten, jak i inne z Tabulatury, zdradza wpływy rodzimego folkloru. Lubelska Tabulatura jest więc nie tylko miejscem gdzie spotykały się tradycje wielu narodów, lecz także kultura dworska z kulturą ludową, plebejską. O tym, iż taniec Zakłułam się cierniem był znany poza granicami Polski, świadczy zanotowanie go w wielu Tabulaturach zachodniej Europy: francuskiej P. Attaingnanta (1530), holenderskiej T. Susato’a (1531), niemieckich H. Newsidlera (1554), W. Heckela (1562) i E. N. Ammerbacha (1571). Równie popularnym w Europie był polski taniec pochodzenia węgierskiego – Hayducki. Zachował się on do dzisiaj także w tradycji ustnej mieszkańców Podhala i Małopolski. W czasach Janów – z Lublina, z Czarnolasu, z Ludziska – wiele tańców stanowiło dobro kulturalne całej Europy; stąd obecność w Tabulaturze kraśnickiego zakonnika przeróbek tańców zachodnioeuropejskich. Tańczono wówczas niemieckie: Conradus, Ferdinando czy Paur Thancz, włoskie Italik i Rocał fusa oraz Bona cat. Kopista przekręcał często melodykę, a także same tytuły, np. Rocal fusa to właściwie La rocha’l fuso, jak odnotowują go tabulatury włoskie i niemieckie. Ostatnimi tańcami w Tabulaturze są taniec hiszpański (Hispanicum) oraz kilka francuskich. Pojawiają się nazwiska lub monogramy polskich twórców – wielu intabulacji dokonał Mikołaj z Krakowa (Nicolaus Cracoviensis), który mógł też być kompozytorem niektórych utworów, zaś dwie kompozycje przypisane są Sewerynowi Koniowi (Colenda Severini).
W czasie gdy powstawała Tabulatura Jana z Lublina kultura muzyczna w Polsce przeżywała swój prawdziwy rozkwit. Na międzynarodowym dworze króla Zygmunta Augusta działał wybitny węgierski lutnista Valentin Greff Bakfark, a wkrótce mieli się na nim pojawić utalentowani kompozytorzy: Wacław z Szamotuł, Marcin Leopolita, Mikołaj Gomółka.
Obsada wykonawcza poszczególnych tańców pozostawia możliwość powstania bardzo ciekawych opracowań instrumentalnych, ponieważ głosy w tych kompozycjach nie są opisane, choć z założenia przeznaczone na organy lub inne instrumenty klawiszowe. Multifunkcjonalność była cechą wielu kolekcji muzycznych tamtych czasów, podobnie jak istniała dowolność w wyborze instrumentu lub instrumentów, na których wykonywano zapisane w nich utwory. Adaptacja tych kompozycji na skład historyczny stanowiący obsadę Alta Cappella jest pierwszym tego typu opracowaniem z uwzględnieniem renesansowych instrumentów dętych drewnianych i blaszanych, takich jak cynk, szałamaja, dulcjan, sackbut i renesansowa trąbka suwakowa.
Paweł Hulisz
PROGRAM
Fistulatores et Bucinatores Regis -„Piszczkowie i trębacze królewscy”
Anonim – Jasna Góra XVI wiek – Intrada
Anonim – Fanfary wg. marszów weselnych z Wielkopolski z XVIII wieku
Wybór tańców z Tabulatury Organowej Jana z Lublina:
1. Conradus
2. [Chorea] Ferdinandi, Proportio Ferdinandi ulterius
3. bez nazwy
4. Chorea Simonis
Jacob van Eyck (1590 – 1657) – Der Fluyten Lust-Hof :“Questa dolce Sirena”
Wybór tańców z Tabulatury Organowej Jana z Lublina:
5. bez nazwy
6. bez nazwy
7. bez nazwy
8. Poznanie
Johannes Stobaeus Grudentinus/Jan Stobeusz (1580-1646)
Psalm 124
Psalm 128
Wybór tańców z Tabulatury Organowej Jana z Lublina:
9. Poznania
10. bez nazwy
11. Rex
12. Rocal fuza
Mikołaj Gomółka (1535-1591)
psalm 97 Pan nasz, Bóg nasz panuje
psalm 29 Nieście chwałę, mocarze, Panu mocniejszemu
Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu.
WYKONAWCY
Fistulatores et bucinatores regis w składzie:
Paweł Hulisz – renesansowa trąbka suwakowa, trąbka naturalna
Agnieszka Mazur – szałamaja
Maciej Chwała – cynk
Piotr Dąbrowski – sackbut, buccina
Beniamin Lewi – dulcjan
Paweł Szewczyk – perkusja
Paweł Hulisz ur.1975
Trębacz, aranżer, kompozytor, doktor sztuk muzycznych. Absolwent gdańskiej i bydgoskiej akademii muzycznej. Na stałe współpracuje z Teatrem Muzycznym w Gdyni. Od 2023 roku prowadzi klasę trąbki historycznej w Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku.
Jako muzyk sesyjny współpracował m. in. z: Sylwią Grzeszczak, Eweliną Lisowską, Kamilem Bednarkiem, zespołami: Behemoth, Sound’n’Grease, Lady Pank, Coma, L.U.C. Z Sinfoniettą Consonus nagrałpłytę Exploration z Jordanem Rudesem, klawiszowcem zespołu Dream Theater.W ramach projektu Rebel Babel tworzył aranżacje dla m. in.: Krystyny Prońko, Piotra Roguckiego, Kamila Bednarka, Igora Herbuta, Natalii Kukulskiej, Renaty Przemyk, Abradaba, Marka Piekarczyka, Krzysztofa Cugowskiego, Kayah, Mateusza Pospieszalskiego, Micromusic, Voo Voo, Haliny Frąckowiak, Ani Rusowicz, etc.
W 2023 roku przygotował aranżacje i orkiestracje koncertowe do ścieżki dźwiękowej filmu „Chłopi”, wydanej też na płycie CD.
W latach 2004 – 2014 współtworzył kwintet dęty blaszany Hevelius Brass. W latach 2009 – 2019 był pierwszym trębaczem Filharmonii Warmińsko – Mazurskiej w Olsztynie.
W 2012 roku otrzymał Stypendium Kulturalne Prezydenta Miasta Gdańska, które przyczyniło się do nagrania pierwszej solowej płyty pt: SANACJA – „Już taki ze mnie zimny drań’’, z przebojami polskiej muzyki z lat 20-tych i 30-tych XX wieku.
Wykonuje muzykę barokową i klasyczną na instrumentach historycznych. Jest pomysłodawcą i założycielem zespołu Tubicinatores Gedanenses, z którym koncertuje z wież kościołów i ratuszy, kontynuując starą gdańską praktykę (Turmmusik). Dzięki mecenatowi Prezydenta Miasta Gdańska, zespół zrealizował dotychczas cztery płyty autorskie.
Jest organizatorem festiwalu „Muzyka z gdańskich wież” (dotychczas 9 edycji). Współpracuje z zespołem Goldberg Baroque Ensemble, gdzie realizuje nagrania muzyki pochodzącej z XVII i XVIII wiecznego Gdańska – 15 płyt (nagroda Opus Classic 2022 – Best World Premiere za płytę z muzyką Johanna Daniela Puklitza)
W październiku 2023 roku, wraz Filharmonią Zielonogórską im. Tadeusza Bairda pod dyrekcją Piotra Mazurka wykonał po raz pierwszy w Polsce koncert Es-dur Hob VIIe na trąbce klapkowej.
Zajmuje się opracowywaniem i rekonstrukcją starodruków muzycznych z XVII i XVIII wieku, znajdujących się w bibliotece PAN w Gdańsku, zbiorów biblioteki Hosianum w Olsztynie, a także zbiorów Biblioteki Diecezjalnej im. Biskupa Jana Bernarda Szlagi w Pelplinie.
Powołał do życia zespół Capella Warmiensis Restituta prezentujący odrestaurowane muzykalia warmińskie, rozpoczynając serią wydawniczą Musica Warmiesis dla wytwórni DUX (voI. I – 2021, vol. II – 2022, vol. III – 2023, vol. IV – 2024).
Jest inicjatorem rekonstrukcji trąbki Johanna Wilhelma Stritzke – trąbomistrza, który miał warsztat w Gdańsku w latach 1730-1739. Instrument został zrekonstruowany przez Grahama Nicholsona i jest wystawiany obecnie w Muzeum Gdańska. W kwietniu 2025 roku, kontynuując powyższy projekt i wykorzystując odbudowaną gdańską trąbkę nagrał płytę solową „The Art of Clarino – sztuka clarino w XVIII wiecznym Gdańsku”. Powstanie nagrania wsparło MKiDN oraz Muzeum Gdańska, a realizacja odbyła się w historycznym wnętrzu Wielkiej Sali Wety Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku.
W 2024 roku założył zespół Fistulatores et Bucinatores Regis, z którym wykonuje muzykę renesansową m. in. na trąbce suwakowej. Ze szczególnym zainteresowaniem zespół odkrywa na nowo Tabulaturę Jana z Lublina, zbiór stanowiący najcenniejszy zabytek muzyczny XVI-wiecznej Polski.
Jest kompozytorem Hejnału wykonywanego od 2017 roku na rozpoczęcie i zakończenie Jarmarku Dominikańskiego w Gdańsku, a także Hejnału skomponowanego w 2020 roku dla festiwalu Bydgoska Scena Barokowa.
W dorobku artystycznym ma około 60 nagrań płytowych, jako muzyk sesyjny, kameralista i solista.