{"id":59,"date":"2024-12-27T11:05:40","date_gmt":"2024-12-27T11:05:40","guid":{"rendered":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/?page_id=59"},"modified":"2024-12-31T08:34:58","modified_gmt":"2024-12-31T08:34:58","slug":"muzyka-dawna-w-bydgoszczy","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/?page_id=59","title":{"rendered":"Muzyka dawna w Bydgoszczy"},"content":{"rendered":"\n

Gdyby\u015bmy chcieli odpowiedzie\u0107 na pytanie kiedy zacz\u0119\u0142a rozbrzmiewa\u0107 muzyka na terenie obecnej Bydgoszczy, to najpro\u015bciej by\u0142oby skwitowa\u0107 to stwierdzeniem, \u017ce wtedy, gdy przybyli tutaj ludzie, kt\u00f3rzy osiadaj\u0105c si\u0119 przynie\u015bli i rozwin\u0119li swoje pie\u015bni, stworzyli swoje instrumenty i muzykowali, jak ludzie w ka\u017cdych czasach i ka\u017cdej kulturze.<\/p>\n\n\n\n

Bez w\u0105tpienia szczup\u0142o\u015bci materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych bardzo utrudnia rozeznanie spraw dotycz\u0105cych \u017cycia muzycznego, szczeg\u00f3lnie w sytuacji, gdy nieustannie usi\u0142ujemy znale\u017a\u0107 odpowiedzi na pytania dotycz\u0105ce tego jak po prostu wygl\u0105da\u0142a i jaka by\u0142a osada, z kt\u00f3rej powsta\u0142a Bydgoszcz.
Dopiero artefakty i \u017ar\u00f3d\u0142a pochodz\u0105ce z po\u0142owy XIII wieku przynosz\u0105 informacje dotycz\u0105ce osadnictwa bydgoskiego oraz regu\u0142 kszta\u0142towania grodu. Moment, zwi\u0105zany z aktem lokacyjnym w 1346 roku, symbolicznie sankcjonuje nam funkcjonowanie Bydgoszczy jako struktury spo\u0142eczno-politycznej, w kt\u00f3rej zaspokajano podstawowe potrzeby mieszka\u0144c\u00f3w i przybysz\u00f3w do grodu nad Brd\u0105. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ju\u017c w pracach dotycz\u0105cych II po\u0142owy XV wieku pojawiaj\u0105 si\u0119 doniesienia o aktywno\u015bci kulturalnej mieszka\u0144c\u00f3w. Wi\u0105\u017ce si\u0119 ona z dzia\u0142alno\u015bci szko\u0142y parafialnej, o kt\u00f3rej wzmianki pochodz\u0105 z 1466 roku. To w tej szkole nauczano muzyki za spraw\u0105 \u201edobrze wykszta\u0142conego baka\u0142arza\u201d, kt\u00f3ry nie dopuszcza\u0142 uchybie\u0144 w wykonywaniu \u015bpiew\u00f3w. Wiadomo te\u017c, \u017ce dzia\u0142aj\u0105ce przy tej szkole Bractwo Bo\u017cego Cia\u0142a u\u015bwietnia\u0142o swoim \u015bpiewem nabo\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Jednak\u017ce trzeba przyzna\u0107, \u017ce pocz\u0105tki bydgoskiego \u017cycia muzycznego zar\u00f3wno w zakresie wykonawstwa, edukacji, jak i tw\u00f3rczo\u015bci, pozostaj\u0105 w cieniu tego, co wiemy o muzycznej aktywno\u015bci innych o\u015brodk\u00f3w kujawskich, takich jak cho\u0107by Che\u0142mno czy W\u0142oc\u0142awek. W Che\u0142mnie ju\u017c w XVI wieku b\u0119d\u0105cym znacz\u0105cym o\u015brodkiem akademickim (dzia\u0142a\u0142a tu filia Akademii Krakowskiej) i muzycznym, posiadaj\u0105cym sta\u0142e zespo\u0142y wokalne i instrumentalne, rozpoczynali sw\u0105 artystyczn\u0105 i tw\u00f3rcz\u0105 drog\u0119 dwaj znakomici kompozytorzy prze\u0142omu wieku XVI i XVII \u2014 Grzegorz Gerwazy Gorczycki i Wojciech Dembo\u0142\u0119cki. By\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c tutaj powsta\u0142 \u015bpiewnik pie\u015bni polskich przypisywany Dembo\u0142\u0119ckiemu, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w Toruniu w 1615 roku. W\u0142oc\u0142awek ju\u017c od 1583 roku posiada\u0142 kapel\u0119 muzyczn\u0105, w 1641 roku dzia\u0142a\u0142 tam bursa muzyczna, a pochodz\u0105ca z 1654 roku informacja pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce w sk\u0142ad katedralnego zespo\u0142u wchodzili \u015bpiewacy, dyrygent ch\u00f3ru, skrzypkowie, klarnecista i puzonista. Istnieje domniemanie, \u017ce z t\u0105 kapel\u0105 zwi\u0105zany by\u0142 s\u0142awny w ca\u0142ej Europie polski kompozytor Miko\u0142aj Ziele\u0144ski. Pewne natomiast jest, \u017ce w latach 1680-1684 kapel\u0119 w\u0142oc\u0142awsk\u0105 prowadzi\u0142 znakomity kantor i tw\u00f3rca Maciej Herman Wronowicz. Z kolei nazwisko Jacka Szczurowskiego, jednego z bardziej znacz\u0105cych kompozytor\u00f3w polskich XVIII wieku, pojawia si\u0119 w archiwaliach dotycz\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci kapel oraz muzycznych burs jezuickich w Toruniu i w Grudzi\u0105dzu.<\/p>\n\n\n\n

Bydgoszcz w analogicznym okresie nie mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 dobrze udokumentowan\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w tej miary. Wszak nie by\u0142o to miasto uniwersyteckie, lecz o\u015brodek czerpi\u0105cy dochody z ulokowania na skrzy\u017cowaniu kujawskich trakt\u00f3w handlowych oraz z dzia\u0142alno\u015bci rzemie\u015blniczej. Nie by\u0142o tu zatem warunk\u00f3w sprzyjaj\u0105cych teoretycznym i estetycznym rozwa\u017caniom o muzyce czy tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej. Bydgoszcz (w przeciwie\u0144stwie do Torunia) nie posiada\u0142a te\u017c w\u00f3wczas drukarni wyspecjalizowanej w powielaniu nut. Jednak muzyka odgrywa\u0142a znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu codziennym mieszka\u0144c\u00f3w oraz s\u0142u\u017cy\u0142a u\u015bwietnianiu uroczysto\u015bci religijnych i miejskich.<\/p>\n\n\n\n

W przeciwie\u0144stwie do wielu innych miejscowo\u015bci (jak np. Trzemeszno, Che\u0142mno, Sk\u0119pe, Strzelno, Witowo, Grudzi\u0105dz, Brze\u015b\u0107, Nieszawa czy Toru\u0144) Bydgoszcz a\u017c do pocz\u0105tku XVII wieku nie posiada\u0142a w\u0142asnej kapeli instrumentalnej. Starostowie bydgoscy z rodu Ko\u015bcieleckich zaspokajali swe muzyczne upodobania sprowadzaj\u0105c artyst\u00f3w z Gda\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n

Muzykowano jednak\u017ce w cechach rzemie\u015blniczych oraz w szko\u0142ach zakonnych. Spo\u015br\u00f3d muzyk\u00f3w z dawnych wiek\u00f3w znamy z imienia Szymona i Paw\u0142a (odnotowanych w 1586 roku) Stanis\u0142awa Grocholit\u0119 (1595), Tomasza Znoja z Krobi (1599), Wojciecha Znoja (brata Tomasza, 1599), kantora Walentego (1651) oraz z p\u00f3\u017aniejszych czas\u00f3w: Andrzeja Ja\u015bniewicza (1755-1791) i Macieja Ciesielskiego (1759-1760)53. Z Bydgoszczy pochodzi\u0142 te\u017c bli\u017cej nieznany instrumentalista Mecher (lub Melchior), kt\u00f3rego odnotowano w latach 1496-1500 jako tr\u0119bacza w Krakowie, oraz Marcin (Marcin z Bydgoszczy) dzia\u0142aj\u0105cy w latach 1460-1500 jako kantor w Pyzdrach.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
klasztor bernardyn\u00f3w 1846<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wiadomo, \u017ce za\u0142o\u017cony w 1480 roku klasztor bernardyn\u00f3w prowadzi\u0142 kszta\u0142cenie w dziedzinie muzyki i na pewno zatrudnia\u0142 kantor\u00f3w. Niekt\u00f3rzy z nich stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 bydgoskich legend, tak jak Ojciec Dionizy zwany \u201eSzyjk\u0105\u201d (1530-1590) \u2014 kantor, gwardian, kt\u00f3ry podobno \u201e\u015bpiewa\u0142 tak, i\u017c dr\u017ca\u0142y mury ko\u015bcielne a jego g\u0142os wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 nawet w\u00f3wczas, gdy \u015bpiewa\u0142a setka braci\u201d. Opowiadano, \u017ce w ko\u015bciele bernardyn\u00f3w w Poznaniu, gdzie za m\u0142odu przebywa\u0142, \u015bpiewa\u0142 z tak\u0105 sil\u0105, \u017ce od jego g\u0142osu dr\u017ca\u0142y stalle. Potem by\u0142 kantorem w ko\u015bciele krakowskim. Tam z kolei mawiano, \u017ce podczas jego \u015bpiewu roranty\u015bci z kaplicy wychodzili na zewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a, co czynili tak\u017ce wierni obecni na mszy \u015bwi\u0119tej obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce od pot\u0119\u017cnego g\u0142osu Dionizego zawali si\u0119 sklepienie katedry. Do bydgoskich kantor\u00f3w nale\u017celi te\u017c: Stefan M\u0105czka (lub R\u0105czka), Cyprian Kacki (1617), Marcin Piwko (1639).<\/p>\n\n\n\n

O poziomie kszta\u0142cenia muzycznego oraz upodobaniu do muzyki ko\u015bcielnej o wysokich walorach artystycznych po\u015br\u00f3d bydgoskich kap\u0142an\u00f3w i zakonnik\u00f3w \u015bwiadcz\u0105 ksi\u0119gi muzyczne. Pozostawi\u0142 je po sobie zmar\u0142y w 1599 roku Tomasz Znoj oraz bernardyni bydgoscy.
Na pocz\u0105tku XVII wieku (pierwsze informacje pochodz\u0105 z 1605 roku) bernardyni podj\u0119li starania o wybudowanie w\u0142asnych, nowoczesnych organ\u00f3w, kt\u00f3re uko\u0144czono w 1618 lub 1619 roku.<\/p>\n\n\n\n

Wzmianki dotycz\u0105ce istnienia instrumentalnej kapeli w Bydgoszczy pochodz\u0105 z pocz\u0105tku XVII wieku. W 1623 roku wspomina si\u0119 o \u015bpiewach z okazji wizyty Zygmunta III wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 Konstancj\u0105, a w 1637 roku w akcie fundacyjnym J.M. Dani\u0142owicza odnotowano udzia\u0142 kapeli w \u015bpiewach pasyjnych. Najprawdopodobniej zesp\u00f3\u0142 ten dzia\u0142a\u0142 w bursie muzycznej przy klasztorze jezuit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
klasztor karmelit\u00f3w i stary Teatr Miejski, ko\u0144c\u00f3wka XIX w.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kapela dzia\u0142a\u0142 tak\u017ce w XVIII wieku przy ko\u015bciele oo. Karmelit\u00f3w. Adepci karmelita\u0144skiej bursy muzycznej szkolili si\u0119 zar\u00f3wno w dziedzinie muzyki ko\u015bcielnej jak i \u015bwieckiej, zdobywaj\u0105c umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re pozwala\u0142y potem na dalsze kszta\u0142cenie na wy\u017cszym poziomie u karmelitow w Poznaniu. Z XVII wieku zachowa\u0142o si\u0119 w zasadzie jedno nazwisko kompozytora pochodz\u0105cego z Bydgoszczy. Jest to Bart\u0142omiej Wardy\u0144ski (Warde\u0144ski, Ward\u0119ski) urodzi\u0142 si\u0119 w Fordonie (dzi\u015b dzielnica Bydgoszczy) oko\u0142o 1620 roku. Nie wiadomo, gdzie si\u0119 kszta\u0142ci\u0142 i doskonali\u0142 w dziedzinie muzyki, pewny jest fakt, \u017ce od 1643 roku by\u0142 cz\u0142onkiem kapeli kr\u00f3lewskiej w Warszawie jako teorbanista i lutnista. Zmar\u0142 w Warszawie w drugiej po\u0142owie 1651 roku, a znakomity kompozytor Bart\u0142omiej P\u0119kiel, \u00f3wczesny organista, wyprawi\u0142 mu pogrzeb z kasy kr\u00f3la Jana Kazimierza.
W dalszym ci\u0105gu szukamy szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych zmar\u0142ych w Bydgoszczy w XVIII wieku zakonnik\u00f3w \u2013 bernardyn\u00f3w i karmelit\u00f3w jak: Piotr Welman (organista), Valentinus Winkler (kapelmistrz, organista i by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce kompozytor), Josephus Vladislaus Tomaszewski (organista i \u015bpiewak), Ignatius, Neyman (\u015bpiewak), Joannes Norbertus G\u0142owinski (kapelmistrz), Valentinus Nicolaus Bukiewicz (organista) i pewnie wielu innych.
<\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce dawna Bydgoszcz postrzegana jest przez historyk\u00f3w jako przyk\u0142ad miasta niewielkiego, pe\u0142nego organizacyjnego niedow\u0142adu i zastoju, ze skromnymi sukcesami w dziedzinie kultury, nauki i szkolnictwa, to dzia\u0142aj\u0105cy w niej ludzie, ju\u017c w\u00f3wczas \u2013 jak i wielokrotnie w historii \u2014 dawali dowody swych niepospolitych talent\u00f3w i wytrwa\u0142ych dzia\u0142a\u0144 . To oni konsekwentnie realizowali, mo\u017ce nie spektakularne, ale jak\u017ce potrzebne prace i starania, buduj\u0105c kultur\u0119 muzyczn\u0105 naszego miasta.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Aleksandra K\u0142aput-Wi\u015bniewska<\/strong>
Teoretyk muzyki (1991), dr historii (2004), profesor uczelni w Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy, kierownik dzia\u0142aj\u0105cej przy Wydziale Kompozycji, Teorii Muzyki i Re\u017cyserii D\u017awi\u0119ku \u2013 Pracowni Kultury Muzycznej Pomorza i Kujaw. Prowadzi dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukow\u0105, dydaktyczn\u0105 i publicystyczn\u0105. W Akademii Muzycznej w Bydgoszczy realizuje zaj\u0119cia z historii muzyki, literatury muzycznej, literatury wokalnej z histori\u0105 wokalistyki, metodologii pracy naukowej, seminarium krytyki i prelekcji.
Kr\u0105g jej zainteresowa\u0144 tworz\u0105 zagadnienia zwi\u0105zane z szeroko rozumian\u0105 kultur\u0105 muzyczn\u0105 na Pomorzu i Kujawach od wieku XIX po czasy najnowsze, problematyk\u0105 polsko-niemieckich relacji w kulturze regionu w XX wieku, zagadnieniami muzyki w mediach oraz tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 wokalno-instrumentaln\u0105 kompozytor\u00f3w polskich XX i XXI w. Bierze czynny udzia\u0142 w krajowych i mi\u0119dzynarodowych sesjach i konferencjach naukowych, a tak\u017ce projektach popularnonaukowych. Wsp\u00f3\u0142pracuje z regionaln\u0105 pras\u0105, radiem i TV.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy
Wydzia\u0142 Kompozycji, Teorii Muzyki i Re\u017cyserii D\u017awi\u0119ku
a.k.wisniewska@amfn.pl
ORCID: 000-0003-0220-9679<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Teksty zamieszczone na stronie Muzykawzamkuniebios.pl<\/a>
obj\u0119te s\u0105 licencj\u0105 CC BY-NC-SA 4.0<\/a> (Uznanie autorstwa \u2013 U\u017cycie niekomercyjne 4.0 Mi\u0119dzynarodowe).<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdyby\u015bmy chcieli odpowiedzie\u0107 na pytanie kiedy zacz\u0119\u0142a rozbrzmiewa\u0107 muzyka na terenie obecnej Bydgoszczy, to najpro\u015bciej by\u0142oby skwitowa\u0107 to stwierdzeniem, \u017ce wtedy, gdy przybyli tutaj ludzie, kt\u00f3rzy osiadaj\u0105c si\u0119 przynie\u015bli i rozwin\u0119li swoje pie\u015bni, stworzyli swoje instrumenty i muzykowali, jak ludzie w ka\u017cdych czasach i ka\u017cdej kulturze. Bez w\u0105tpienia szczup\u0142o\u015bci materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych bardzo utrudnia rozeznanie spraw […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":67,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_vp_format_video_url":"","_vp_image_focal_point":[],"footnotes":""},"class_list":["post-59","page","type-page","status-publish","czr-hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/59","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/59\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":588,"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/59\/revisions\/588"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/67"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzykawzamkuniebios.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}